Żelazo w ciąży – ważny temat dla przyszłej mamy

Z tego artykułu dowiesz się:

• dlaczego zapotrzebowanie na żelazo wzrasta w czasie ciąży
  oraz jaką rolę ten minerał pełni w codziennym funkcjonowaniu organizmu przyszłej mamy;
• jakie produkty spożywcze są dobrym źródłem żelaza
  oraz jak komponować posiłki, aby wspierać wchłanianie;
• jakie formy chemiczne żelaza występują w suplementach
  – w tym żelazo organiczne, nieorganiczne oraz żelazo sukrosomalne;
• jakie efekty mogą towarzyszyć suplementacji żelaza
  i co zrobić, aby poprawić jego tolerancję;
• co może ograniczać wchłanianie żelaza
  (kawa, herbata, nabiał, niektóre leki i suplementy) oraz dlaczego te ograniczenia nie dotyczą żelaza sukrosomalnego;
• jak świadomie dobierać suplement z żelazem
  oraz na co zwracać uwagę w codziennych wyborach żywieniowych.

Rola żelaza w organizmie

Rola żelaza jest wielokierunkowa. To składnik, który:

• wspiera utrzymanie prawidłowego metabolizmu energetycznego,
• bierze udział w procesach związanych z transportem tlenu,
• uczestniczy w produkcji składników krwi, takich jak hemoglobina,
• wspiera prawidłowy poziom metaboliczny,
• przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.

W okresie ciąży żelazo potrzebne kobietom jest w większej ilości niż przed jej rozpoczęciem. Wynika to z faktu, że zwiększa się objętość krwi, zmienia się magazynowanie żelaza oraz rosną potrzeby rozwijającego się dziecka. Zwiększone zapotrzebowanie w ciąży sprawia, że dieta ciężarnych kobiet powinna być szczególnie dobrze zaplanowana.

Zapotrzebowanie organizmu kobiet w ciąży na żelazo

W ciąży zapotrzebowanie organizmu kobiet na żelazo wzrasta stopniowo – każdy kolejny tydzień ciąży może wiązać się ze zmianą potrzeb metabolicznych. Zapotrzebowanie w ciąży zależy m.in. od:

• wyjściowych zapasów żelaza,
• sposobu żywienia,
• ogólnego stanu odżywienia,
• stylu życia przyszłej mamy.

Zalecane dzienne spożycie żelaza może różnić się w zależności od etapu ciąży, dlatego zalecane dawki powinny być zawsze ustalane indywidualnie. Przyjmuje się jednak, że zalecane spożycie w diecie powinno wynosić 23–27 mg żelaza na dobę. W ciąży kobieta powinna regularnie kontrolować gospodarkę żelaza i takie badania są rutynowo zlecane przez lekarza prowadzącego ciążę.

Niski poziom żelaza we krwi może świadczyć o tym, że z dietą nie dostarczano odpowiedniej ilości żelaza od dłuższego czasu. Potrzeba uzupełnienia żelaza dotyczy wielu kobiet w wieku rozrodczym, dlatego zadbanie o gospodarkę żelaza powinno rozpoczynać się jeszcze przed planowaną ciążą.

Naturalne źródła żelaza – dieta bogata w żelazo

Dieta kobiet ciężarnych powinna uwzględniać produkty zawierające żelazo zarówno w formie hemowej, jak i niehemowej.

Żelazo hemowe

Występuje głównie w produktach odzwierzęcych. Jego przyswajalność jest zwykle wyższa niż w przypadku żywności pochodzenia roślinnego. Naturalne źródła żelaza hemowego to:

• chude mięso,
• drób,
• ryby,
• jaja.

Wskazania do suplementacji żelaza może pojawić się szczególnie u kobiet ograniczających produkty odzwierzęce.

Żelazo niehemowe

Żelazo niehemowe pochodzi z produktów roślinnych. Produkty zawierające żelazo w tej formie to m.in.:

• rośliny strączkowe,
• kasze,
• zielone warzywa liściaste,
• orzechy i pestki,
• suszone owoce,
• kakao.

Dieta bogata w żelazo powinna łączyć różne źródła, aby ilość żelaza dostarczana każdego dnia była optymalna. Wchłanianie żelaza z produktów roślinnych można zwiększyć poprzez łączenie ich z witaminą C. Witamina C wspiera wchłanianie żelaza poprzez ułatwienie przekształcania jonów żelaza do formy lepiej przyswajalnej.

Obniżony poziom żelaza – co warto wiedzieć?

Obniżony poziom żelaza może mieć różne przyczyny. Niewystarczająca podaż żelaza w diecie, zwiększone zapotrzebowanie w ciąży czy niskie/małe zapasy żelaza sprzed okresu ciąży to najczęstsze czynniki.

Taki stan manifestuje się m.in.:

• uczuciem zmęczenia,
• obniżoną tolerancją wysiłku,
• bladością skóry.

Dlatego tak ważne jest dbanie o prawidłowe zapasy żelaza jeszcze przed ciążą jak i przez cały okres ciąży.

Warto pamiętać, że zarówno niski poziom żelaza, jak i nadmiar żelaza nie są korzystne. Prawidłowy poziom powinien mieścić się w zakresie referencyjnym określonym przez specjalistę.

Suplementacja żelaza w ciąży – kiedy jest rozważana?

Suplementacja żelaza jest tematem często poruszanym podczas wizyt kontrolnych. Zalecenia dotyczące suplementacji żelaza są zawsze ustalane indywidualnie z lekarzem.

Suplementacja żelaza zalecana może być w sytuacji, gdy:

• dieta ciężarnych kobiet nie pokrywa zapotrzebowania,
• zapasy żelaza są niskie,
• zwiększone zapotrzebowanie w ciąży wymaga dodatkowego wsparcia.

Zalecana suplementacja żelaza powinna uwzględniać aktualne wyniki badań oraz całkowitą ilość żelaza dostarczaną z diety. Przyjmowanie preparatów żelaza należy zawsze konsultować ze specjalistą. Prawidłowa suplementacja żelaza oznacza dobranie odpowiedniej formy i ilości żelaza.

Preparaty żelaza dostępne są w różnych kategoriach – leki i suplementy i w różnych postaciach – jako tabletki, kapsułki. Preparaty zawierające żelazo mogą różnić się też formą chemiczną/źródłem chemicznym, ilością żelaza elementarnego oraz technologią produkcji.

Formy preparatów żelaza

Kobiety w ciąży często zastanawiają się, jakie rodzaje żelaza występują w suplementach i co je różni. Można je podzielić na:

1. Żelazo nieorganiczne

   Przykłady: siarczan żelaza, chlorek żelaza, glukonian żelaza.
   Najbardziej klasyczne formy, od lat stosowane w suplementach.

2. Żelazo organiczne

   Przykłady: fumaran żelaza, diglicynian żelaza.
   Uznawane za formy o dobrej tolerancji żołądkowo-jelitowej.

3. Żelazo sukrosomalne

   Żelazo w nowoczesnej postaci stosowanej w suplementach diety to żelazo sukrosomalne. Jest to struktura, w której jon żelaza jest otoczony specjalną otoczką tłuszczową i dzięki temu chroni śluzówkę żołądka i jelit przed podrażnieniem a w efekcie przed wystąpieniem dyskomfortu. To oznacza, że może być lepiej tolerowane przez wiele osób.

Wybór odpowiedniej formy zależy od indywidualnych potrzeb przyszłej mamy, jej wrażliwości na różne składniki, diety i zaleceń uzyskanych od specjalisty.

Co może ograniczać wchłanianie żelaza?

Na możliwość wchłaniania żelaza wpływają różne elementy diety. Niektóre produkty i napoje mogą utrudniać biodostępność żelaza, zwłaszcza jeśli są spożywane z nim równocześnie. Najczęściej wymienia się:

• kawę – ze względu na obecność polifenoli,
• herbatę, szczególnie czarną i zieloną – zawierającą taniny,
• nabiał i produkty bogate w wapń, który może konkurować z żelazem,
• kakao i gorzką czekoladę,
• niektóre leki i suplementy zawierające inne składniki mineralne (np. preparaty wapnia, magnezu czy cynku).

W przypadku żelaza w klasycznych postaciach specjaliści często zalecają przyjmowanie go w odstępie od tych produktów, aby organizm mógł lepiej je wykorzystać.

Warto podkreślić, że powyższe ograniczenia nie dotyczą żelaza sukrosomalnego. W tej strukturze żelazo ma odmienny sposób transportu w przewodzie pokarmowym — żelazo jest zamknięte w otoczce, która pomaga mu przejść przez układ trawienny bez interakcji z czynnikami zewnętrznymi. Dlatego przy żelazie sukrosomalnym nie ma potrzeby zachowywania odstępów od kawy, herbaty, nabiału czy innych produktów, które standardowo wpływają negatywnie na wchłanianie innych form.

Nieprzyjemne skutki suplementacji żelaza

Podczas suplementacji żelaza może pojawić się przejściowy dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego. Do najczęściej zgłaszanych nieprzyjemnych skutków należą:

• zaparcia,
• zmiana koloru stolca,
• metaliczny posmak w ustach.

W takich sytuacjach możliwy jest wybór innego, bardziej odpowiedniego preparatu lub sposobu przyjmowania żelaza. Stosowanie żelaza z posiłkiem bywa lepiej tolerowane, choć może nieco zmniejszać jego wchłanianie.

Coraz częściej polecaną alternatywą jest żelazo sukrosomalne, które wyróżnia się dobrą tolerancją. Dzięki zamknięciu cząsteczki żelaza w otoczce sukrosomalnej, jony żelaza nie mają kontaktu z błoną śluzową przewodu pokarmowego. Taka technologia sprawia, że żelazo sukrosomalne praktycznie nie wywołuje wyżej wymienionych nieprzyjemnych efektów.

Żelazo a inne składniki w diecie ciężarnych kobiet

Dbanie o dietę przez kobiety w ciąży powinno być jak najbardziej kompleksowe. Oprócz żelaza istotne znaczenie mają także inne składniki, takie jak kwas foliowy czy witamina C. Niedostateczne spożywanie witamin z dietą może dodatkowo wpływać na ogólną kondycję organizmu kobiety.

Całkowita dzienna podaż żelaza powinna obejmować zarówno żelazo pochodzące z diety, jak i z suplementów. Kobiety suplementujące żelazo powinny informować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach, aby uniknąć nadmiarów.

Podsumowanie – świadoma troska o odpowiedni poziom żelaza

Żelazo odgrywa kluczową rolę w organizmie kobiety w czasie ciąży. Zwiększone zapotrzebowanie w ciąży sprawia, że przyszła mama powinna szczególnie dbać o dietę oraz regularnie kontrolować gospodarkę żelaza.

Suplementy zawierające żelazo mogą stanowić wsparcie, jeśli suplementacja żelaza jest zalecana przez specjalistę. Odpowiedni poziom żelaza, właściwa dieta bogata w żelazo i inne składniki odżywcze oraz przemyślana suplementacja pomagają zadbać o komfort i dobre samopoczucie przez cały okres ciąży.

Świadome podejście do tematu, znajomość naturalnych źródeł żelaza oraz przestrzeganie zaleceń dotyczących suplementacji to fundament dbałości o organizm kobiety i harmonijny przebieg ciąży.

Joanna Marulewska

Absolwentka Analityki Medycznej oraz z wykształcenia technik farmaceutyczny z zamiłowaniem do fitoterapii. Wieloletnia praca pozwoliła jej na zdobycie bogatej wiedzy merytorycznej i praktycznej. Prywatnie pasjonatka trekkingu i turystyki aktywnej. Obecnie jest specjalistą ds. medycznych w firmie farmaceutycznej.