Suplementacja żelaza u dzieci i młodzieży

Żelazo, jego rola w organizmie i źródła

Rola żelaza w organizmie jest niezwykle ważna. Jest ono istotnym składnikiem krwinek czerwonych, to za sprawą żelaza wbudowanego w cząsteczkę hemoglobiny możliwy jest transport tlenu do komórek ciała. Ponadto poziom żelaza ma znaczący wpływ na funkcje odpornościowe, jest ono bowiem aktywatorem komórek układu immunologicznego. Odpowiedni poziom żelaza zapewnia prawidłowy rozwój funkcji poznawczych u dzieci jak i ich utrzymanie na prawidłowym poziomie u dorosłych. Żelazo przyczynia się też do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia. Żelazo odgrywa rolę w procesie podziału komórek.

Niesamowite, jak wiele zależy od jednego pierwiastka! Nawet u naszego dziecka.

Z drugiej strony zaskakującym może być fakt, że żelaza nie da się w żaden sposób zsyntetyzować. Owszem, mały człowiek rodzi się wyposażony w zapasy żelaza zgromadzone w życiu płodowym, jednak nie są one nieskończone i należy je regularnie uzupełniać.

Nie bez znaczenia jest w tym wypadku sposób żywienia. Dotyczy to zarówno dorosłych jak i dzieci.

Doskonałym źródłem żelaza dobrze przyswajalnego są produkty pochodzenia zwierzęcego:

• mięso, zwłaszcza czerwone
• jaja
• podroby
• ryby

Bardzo bogate w zasoby żelaza są również produkty pochodzenia roślinnego:

• produkty pełnoziarniste – otręby pszenne, płatki owsiane, kasza jaglana, gryczana, pęczak, ryż brązowy, pełnoziarnisty chleb żytni, razowy, graham, pumpernikiel;
• rośliny strączkowe – fasola, groch, soczewica, soja, kiełki soczewicy i soi;
• orzechy – pistacje, laskowe, migdały;
• warzywa – liście i korzeń pietruszki, burak, bób, koper, groszek;
• zielony szczaw, szpinak, boćwina;
• owoce – maliny, poziomki, porzeczki białe, czerwone i czarne, awokado, suszone morele, śliwki, daktyle, rodzynki, figi i jabłka.

W zależności od źródła pochodzenia, wchłanianie żelaza może wymagać wspomagania. Żelazo pochodzenia roślinnego (żelazo niehemowe) wchłania się znacznie lepiej, jeśli równocześnie spożywamy produkty bogate w kwas askorbinowy (witaminę C).

Kiedy zalecana jest suplementacja żelaza u dzieci i młodzieży

Uzupełnienie diety w żelazo u dzieci i młodzieży  najczęściej występuje, gdy dieta naszej pociechy jest uboga w ten pierwiastek, lub gdy jest niejadkiem i wybiera wciąż te same produkty i potrawy. Ponadto podczas żywienia dzieci często dochodzi również do błędów, przez które wchłanianie żelaza może zostać zmniejszone. Produkty mleczne, a w zasadzie zawarty w nich wapń powoduje, że żelazo wchłania się w przewodzie pokarmowym znacznie słabiej. Herbata czy kawa, która co prawda dla małych dzieci jest raczej niedostępna, ale dla młodzieży już tak, również obniża wchłanianie żelaza.

Od około trzeciego do szóstego miesiąca życia obserwuje się fizjologiczny spadek liczby krwinek czerwonych u dzieci karmienie piersią, jeśli stanowi ono jedyne źródło pożywienia. Jest to zupełnie prawidłowe zjawisko, a stopniowe rozszerzanie diety niemowlęcia powinno wyrównać poziom żelaza we krwi.

Sytuacjami, w których dzieci i młodzież mogą wymagać dodatkowych porcji żelaza są przewlekłe choroby przewodu pokarmowego, takie jak biegunki, celiakia, a także zakażenia pasożytami.

Także nieprawidłowo stosowane przez młodzież diety redukujące masę ciała, mogą doprowadzić do obniżenia zapasów żelaza. Dzieje się tak, kiedy decyzje o wdrożeniu danego modelu żywienia nie jest konsultowana ze specjalistą.

Grupy wymagające suplementacji żelaza

Na poziom żelaza w organizmie dzieci i młodzieży wpływa również wiele czynników wynikających np. z przebiegu ciąży. Do grupy, która może mieć zaleconą suplementację należą przede wszystkim:

• noworodki urodzone przedwcześnie (wcześniaki) – w tym przypadku z uwagi na ograniczony czas, na zgromadzenia zapasów żelaza w życiu płodowym
• noworodki z ciąż mnogich
• noworodki, które w trakcie porodu utraciły krew
• dzieci matek, u których w trakcie ciąży doszło do konfliktu serologicznego
• niemowlęta, których dieta po szóstym miesiącu życia opiera się wyłącznie o karmienie mlekiem matki

Wśród tych dzieci, oprócz prawidłowo zbilansowanej diety rekomenduje się stałą suplementację preparatami żelaza.

Trudności pojawiające się w trakcie suplementacji żelaza

W niektórych sytuacjach suplementacja żelaza jest koniecznością, ale może nie należeć do łatwych i przyjemnych. Przyjmowanie preparatów żelaza ma służyć wyrównaniu parametrów morfologii krwi, a co za tym idzie utrzymaniem prawidłowego stężenia hemoglobiny we krwi. Najpopularniejsze preparaty żelaza zawierają siarczan lub glukonian żelaza. Mogą jednak niekiedy przysparzać pewnych nieprzyjemnych trudności jak, biegunki lub zaparcia, nudności. Można również obserwować czarne, smoliste stolce dziecka.

W przypadku anemii, lekarz może przepisać stosowanie żelaza dożylnie. Jest to skuteczny sposób walki z niedokrwistością, jednak mogą pojawić się działania niepożądane takie jak nietolerancja, nadwrażliwość, w tym reakcje alergiczne.

Kiedy wystarczająca jest suplementacja musimy zadbać, aby dobrać preparat co do dawki i formy oraz preferencji dziecka, który   pomoże utrzymać prawidłowy poziom żelaza w organizmie dziecka.

Jak dobrać odpowiedni preparat?

Zapotrzebowanie na żelazo u dzieci zależne jest przede wszystkim od wieku. W zależności od wieku dziecka, dzienne zapotrzebowanie na jony żelaza kształtuje się następująco:

• niemowlęta do 6. miesiąca życia: 0,3 mg/dobę (nie dotyczy to dzieci urodzonych przedwcześnie - dla wcześniaków wynosi ono aż 2–4 mg/kg),
• niemowlęta do 12. miesiąca życia: 11 mg/dobę,
• dzieci do 3. roku życia: 7 mg/dobę,
• dzieci do 9. roku życia: 10 mg/dobę,
• chłopcy do 12. roku życia: 10 mg/dobę,
• dziewczęta do 12. roku życia: 10 mg/dobę (wyjątek stanowią dziewczęta już miesiączkujące - w tym przypadku zapotrzebowanie wzrasta do 15 mg/dobę),
• chłopcy do 18. roku życia: 12 mg/dobę,
• dziewczęta do 18. roku życia: 15 mg/dobę.

Oprócz prawidłowo zbilansowanej diety i suplementacji żelaza, zalecane jest również przesiewowe badanie poziomu hemoglobiny oraz badanie liczby krwinek czerwonych w organizmie dziecka. Jeśli poziom hemoglobiny będzie oscylował w granicach 11 g/dl, a liczba erytrocytów będzie mieścić się w granicach 3,5-5,4 mln w ml krwi, to wszystko jest ok.

Preparaty żelaza do suplementacji diety

Doskonale wiem, że bezkompromisowe połknięcie kapsułki czy dużej objętości płynu przez dziecko nie wchodzi w grę. Nie jestem w stanie zliczyć wszystkich gonitw ze strzykawką pełną syropu, kiedy mój młodszy synek chorował i wymagał podania leku jedynie przez kilka dni. Zupełnie naturalnym więc wydaje się, że suplementacja żelaza, która nie jest krótkotrwała i jednorazowa, nie powinna wyglądać za każdym razem jak bitwa dobra ze złem. Na szczęście toczące się do tej pory walki między rodzicem troszczącym się o swoją pociechę a maluchem (lub zbuntowanym nastolatkiem) niechętnie sięgającym po kolejny syrop zaowocowała innowacjami.

Na rynku polskim w ostatnich latach pojawiły się preparaty żelaza, które cechuje wysoka przyswajalność połączona z akceptowanym przez dzieci smakiem. Takim suplementem jest żelazo sukrosomalne (Sucrosomial^® Iron) np. SiderAL^® Gocce w postaci kropli o smaku toffi, które można aplikować bezpośrednio do ust dziecka lub wymieszane z niewielką ilością pokarmu.

Dla zwolenników tradycyjnej formy suplementacji, żelazo sukrosomalne dostępne jest w postaci kapsułek SiderAL^® zawierających jony żelaza oraz witaminą C i B12. Wszystkie wymienione produkty są bezglutenowe, co ma ogromne znaczenie dla osób z zaburzeniami wchłaniania.

Żelazo sukrosomalne

To inna forma żelaza od standardowych preparatów do uzupełniania diety. Technologia sukrosomalna to nic innego, jak zamkniecie jonów żelaza w trójwarstwowej otoczce lipidowo-cukrowej. Dzięki temu żelazo w formie sukrosomalnej wchłania się praktycznie w całości, wykorzystując alternatywne drogi wchłaniania w jelicie, nie powoduje zaparć, nie barwi zębów i nie wpływa na porę posiłków i ich skład.

Osłonka sukrosomalna nie poddaje się działaniu kwasów żołądkowych, enzymów trawiennych czy składników odżywczych. Dlatego SiderAL^® można przyjmować wraz z jedzeniem.

Najwyższy profil wchłaniania, przyjazny smak i doskonała tolerancja plasują suplement diety SiderAL^® na podium suplementów z żelazem dostępnych na rynku.

Joanna Marulewska

Absolwentka Analityki Medycznej oraz z wykształcenia technik farmaceutyczny z zamiłowaniem do fitoterapii. Wieloletnia praca pozwoliła jej na zdobycie bogatej wiedzy merytorycznej i praktycznej. Prywatnie pasjonatka trekkingu i turystyki aktywnej. Obecnie jest specjalistą ds. medycznych w firmie farmaceutycznej.