Z tego artykułu dowiesz się, czym jest ferrytyna i jaką pełni rolę w organizmie człowieka. Wyjaśniamy, dlaczego ferrytyna jest kluczowa dla gospodarki żelaza, jak wpływa na samopoczucie, odporność, pracę tarczycy oraz kondycję włosów. Przeczytasz także o gospodarce żelazem, poznasz normy ferrytyny oraz dowiesz się, kiedy warto wykonać badanie krwi, aby utrzymać zdrowie.
Czym jest ferrytyna?
Ferrytyna to białko, które odpowiada za magazynowanie żelaza w organizmie. Można je porównać do spiżarni, w której organizm trzyma zapasy tego pierwiastka. Główne miejsca, gdzie jest obecna ferrytyna to wątroba, szpik kostny, śledziona i mięśnie.
Rola ferrytyny w organizmie
Ferrytyna jest bardzo ważnym elementem odpowiedzialnym za równowagę gospodarki żelaza w organizmie. Pozwala kontrolować jego poziom, gromadząc je tam, gdzie jest potrzebne, a jednocześnie chroniąc przed jego nadmierną ilością, która mogłaby uszkadzać tkanki i narządy.
Nie bez powodu żelazo jest łączone z ferrytyną. Nie chodzi tylko o tworzenie odpowiednich rezerw (niska ferrytyna oznacza wyczerpane zapasy żelaza). Wolne żelazo jest toksyczne dla komórek, ponieważ działa jak katalizator w tworzeniu wolnych rodników. Wolne rodniki to niestabilne cząsteczki, które wyjątkowo niekorzystnie wpływają na cały nasz organizm. Są one przyczyną uszkodzeń składników komórek, dlatego ważne jest spożywanie z dietą odpowiedniej ilości substancji o właściwościach przeciwutleniających, które wychwytują wolne rodniki i je unieszkodliwiają.
Żelazo
Żelazo, chociaż jest nazywane mikroelementem, jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego ciała. Zatem, za co jest odpowiedzialne żelazo w ciele człowieka? Żelazo jest składnikiem budującym hemoglobinę, która ma zdolność do wiązania cząsteczkowego tlenu. Bierze również udział w metabolizmie energetycznym i funkcjach odpornościowych organizmu. Żelazo to składnik, którego nie wytwarza ludzki organizm, jest ono dostarczane jedynie w diecie, dlatego tak ważne jest tworzenie odpowiednich zapasów. Przyswajalność żelaza z produktów spożywczych jest niska. Wchłanianie żelaza wynosi od 5% (produkty roślinne) do 20% (produkty mięsne). Natomiast są składniki, które wspierają jego przyswajanie, np. witamina C, metabolizm - B2, A, transport w organizmie - miedź.
Gdy organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości żelaza, możemy zaobserwować u siebie:
- szybszą męczliwość i ogólnie mniej sił
- senność, apatię, słabszą koncentrację
- bledszą skórę i cienie pod oczami
- możliwe bóle i zawroty głowy
- czasami wypadanie włosów i łamliwość paznokci
- suchą, szorstką skórę
- zajady w kącikach ust
Regularne badanie poziomu ferrytyny pomaga kontrolować gospodarkę żelaza
Jak wcześniej zostało wspomniane, za magazynowanie żelaza w organizmie odpowiedzialna jest ferrytyna. Obniżony poziom ferrytyny informuje, że zapas żelaza się kończy, kiedy jeszcze jego stężenie we krwi jest prawidłowe. Przy sprawdzaniu gospodarki żelaza koniecznie trzeba wykonać badanie ferrytyny, bowiem niska ferrytyna to znak, że musimy wesprzeć organizm.
Ferrytyna - wskazania do badania
Osoby u których obserwuje się niskie stężenie ferrytyny to te, które stosują dietę ubogą w żelazo, chorują przewlekle, cierpią na schorzenia układu pokarmowego zmniejszające wchłanianie składników odżywczych, przyjmują doustne środki antykoncepcyjne, mają obfite krwawienia miesiączkowe lub kobiety w ciąży. Wskazaniem do badania stężenia ferrytyny jest kontrolowanie gospodarki żelaza. Samo oznaczenie poziomu żelaza nie wystarczy!
Ferrytyna – jak poziom ferrytyny można obserwować w ciele?
Niskie stężenie ferrytyny są podobne jak w przypadku żelaza może objawiać się w postaci:
- zmęczenia i znużenia
- przyspieszonego bicia serca
- zawrotów głowy
- bladej skóry
- słabszych, wypadających włosów
Wszystkie powyższe oznaki niskiej ferrytyny jak i żelaza powinny skłonić nas do wykonania badania stężenia ferrytyny oraz żelaza.
Ferrytyna to nie tylko gospodarka żelaza
Rola ferrytyny to nie tylko tworzenie magazynu dla żelaza. Ferrytyna ma także szereg innych funkcji, dlatego jest tak ważna dla organizmu. W jaki sposób może się objawiać niski poziom ferrytyny?
Ferrytyna jako wskaźnik stanu zapalnego
Ferrytyna to jedno z białek ostrej fazy. Jej poziom, jak w przypadku bardziej znanego białka c-reaktywnego (CRP), wzrasta w różnego rodzajach stanach zapalnych. Zatem sporo stanów, mających u podłoża stan zapalny, może skutkować wysoką ferrytyną.
Organizm, w momencie walki z infekcją, „chowa" żelazo, które jest pożywką dla chorobotwórczych mikroorganizmów. W tym czasie ilość ferrytyny rośnie, a stężenie wolnego żelaza spada, dlatego wyniki badań laboratoryjnych dotyczących wyłącznie poziomu żelaza są niemiarodajne. Poziom żelaza podczas infekcji może być fałszywie ujemny. Warto o tym pamiętać, analizując wyniki badania krwi.
Ferrytyna, a praca tarczycy
Ferrytyna wspomaga pracę tarczycy. Jest to białko, które bierze udział w konwersji hormonów tarczycy z formy T4 (nieaktywnej) do formy T3 (aktywnej). Odpowiednie poziomy ferrytyny są potrzebne do prawidłowego działania tarczycy. Rola ferrytyny w organizmie to również utrzymanie odpowiedniej gospodarki hormonalnej.
Ferrytyna jako budulec włosów
Najwięcej ferrytyny w naszym organizmie znajduje się w wątrobie, szpiku oraz mięśniach i pełni rolę magazynu żelaza. Ale, okazuje się, że ma ona także funkcję budulcową i znajduje się w mieszkach włosowych. Ferrytyna odgrywa kluczową rolę w procesie wzrostu włosa, odpowiada za jego grubość, a także wpływa na kondycję łodygi. Obniżone poziom ilości ferrytyny jest przyczyną wypadania włosów. Gdy w organizmie zaczyna brakować żelaza, wtedy ferrytyna zabierana jest z miejsc "mniej ważnych", czyli z włosów.
Czy muszę wiedzieć coś jeszcze o ferrytynie?
Normy ferrytyny
Dla badania ferrytyny każde laboratorium posiada swoje zakresy referencyjne. Orientacyjnie przyjmuje się, że norma stężenia ferrytyny to:
- w przypadku kobiet 10-200 μg/l
- w przypadku mężczyzn 15-300 μg/l
Jednak, czy norma stężenia ferrytyny jest równocześnie optymalną wartością dla prawidłowego funkcjonowania organizmu? Biorąc pod uwagę bardzo szeroki zakres norm, warto się zastanowić ile tak naprawdę potrzebujemy ferrytyny dla zachowania pełnej równowagi. Przy ocenie wyniku ferrytyny trzeba uwzględnić stan kliniczny organizmu, uwzględnić ewentualne symptomy mogące mieć związek z poziomem ferrytyny i ewentualnie zastanowić się jak zwiększyć jej poziom. Interpretacja wyniku ferrytyny należy do lekarza prowadzącego.
Ferrytyna - jak przebiega badanie stężenia ferrytyny i jak się do niego przygotować?
Kontrolnie, raz w roku, warto wykonać badanie poziomu ferrytyny. Gdzie zrobić badanie ferrytyny? Lekarz może zlecić badanie w przychodni lub samodzielnie możemy udać się do laboratorium i bez skierowania poddać się badaniu.
Kiedy wystąpią wskazania do badania stężenia ferrytyny, warto wiedzieć jak się do niego przygotować. Krew jest pobierana z żyły tak samo jak podczas wykonywania zwykłej morfologii. Krew powinno się pobierać na czczo w godzinach porannych.
Nie ma żadnego przeciwwskazania do badania ferrytyny.
Powikłania po wykonaniu badania ferrytyny wiążą się jedynie z procesem pobrania krwi i pojawiają się rzadko.
Jak podnieść ferrytynę?
Kiedy badanie wykaże niskie poziomy ferrytyny, zastanawiamy się jak zwiększyć poziom ferrytyny. Warto wtedy zadbać o prawidłową dietę i produkty bogate w żelazo. Jeśli nie jesteśmy w stanie dostarczyć wystarczającej ilości żelaza w produktach spożywczych, warto rozważyć suplementację lub zgłosić się do lekarza, który zaordynuje odpowiednie leczenie. Trzeba pamiętać, że normy ferrytyny nie osiągniemy od razu. Badanie jej stężenia da lekarzowi informację, jak długo powinna trwać suplementacja i czy od razu włączyć leczenie. Potrzeba czasu, żeby wysycić organizm żelazem i odbudować zapasy.
Produkty bogate w żelazo, które pomogą podnieść ferrytynę:
- mięso i podroby
- ryby
- jaja
- produkty zbożowe, nasiona i orzechy
- warzywa strączkowe: groch, fasola, soczewica
- buraki oraz warzywa liściaste: szpinak, sałata
- suszone owoce: śliwki, morele, figi i daktyle
Przy czym warto pamiętać, że żelazo z produktów pochodzenia zwierzęcego wchłania się lepiej niż to, z produktów roślinnych. Idealnym rozwiązaniem jest łączenie produktów zwierzęcych z roślinnymi. Mięso lub ryby, spożywane wraz z inną żywnością zawierającą żelazo, pomagają w przyswajaniu żelaza.
Dodatkową kwestią, o której warto pamiętać, jest odpowiednia podaż białka w codziennej diecie. Ferrytyna jest białkiem syntetyzowanym w organizmie z aminokwasów, dlatego spożycie odpowiedniej ilości pełnowartościowego białka stanowi jeden z elementów wspierających fizjologiczne procesy związane z gospodarką żelaza. Zbyt mało białka w diecie może wpływać na ogólną zdolność organizmu do syntezy białek, w tym ferrytyny.
Ferrytyna to ważny element gospodarki żelaza oraz wielu innych procesów zachodzących w organizmie.
Zarówno zbyt niski poziom ferrytyny, jak i jej nadmiar (objawy nadmiaru ferrytyny to rzadkie przypadki), mogą powodować konsekwencje zdrowotne. Warto zrobić badanie stężenia ferrytyny, kiedy zauważymy u siebie pierwsze oznaki obniżonego stężenia ferrytyny. Szczególnie, że nie musimy przygotować się do badania stężenia ferrytyny, trzeba jedynie pamiętać, by być na czczo. Niska lub podwyższona ferrytyna zawsze jest podstawą do kontaktu z lekarzem. Zaordynuje on leczenie mające na celu podnieść jej poziom lub zredukować przyczynę jej podwyższonego wyniku.
FAQ
1. Czym różni się ferrytyna od żelaza we krwi?
Żelazo we krwi informuje o jego aktualnym stężeniu, natomiast ferrytyna pokazuje zapasy żelaza w organizmie. Niska ferrytyna może występować nawet wtedy, gdy poziom żelaza jest jeszcze w normie.
2. Czy niska ferrytyna zawsze oznacza anemię?
Nie. Niska ferrytyna świadczy o wyczerpywaniu zapasów żelaza i może poprzedzać anemię. Anemia rozwija się dopiero wtedy, gdy niedobór żelaza trwa dłuższy czas.
3. Czy ferrytyna może być podwyższona mimo zbyt niskiego poziomu żelaza?
Tak. Ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, dlatego jej poziom rośnie w stanach zapalnych, infekcjach i chorobach przewlekłych, co może maskować faktyczny poziom żelaza.
4. Jakie są najczęstsze przyczyny niskiej ferrytyny?
Najczęściej są to: dieta uboga w żelazo, obfite miesiączki, ciąża, choroby przewodu pokarmowego, zaburzenia wchłaniania, przewlekłe stany zapalne oraz niedobory żywieniowe.
5. Czy dieta wegetariańska sprzyja niskiemu poziomowi ferrytyny?
Może sprzyjać, ponieważ żelazo z produktów roślinnych występuje w mniejszych ilościach i wchłania się gorzej niż z produktów zwierzęcych. Wymaga to odpowiedniego bilansowania diety.
6. Czy niski poziom ferrytyny może powodować wypadanie włosów?
Tak. Ferrytyna jest potrzebna do prawidłowego wzrostu włosów. Jej niski poziom jest jedną z częstszych przyczyn nadmiernego wypadania i osłabienia włosów.
7. Kiedy najlepiej badać ferrytynę?
Badanie warto wykonać na czczo, w okresie bez infekcji i stanów zapalnych, ponieważ mogą one zafałszować wynik.
8. Jak długo trwa uzupełnianie ferrytyny?
Proces odbudowy zapasów żelaza może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od poziomu wyjściowego i indywidualnych uwarunkowań organizmu.
Absolwentka Analityki Medycznej oraz z wykształcenia technik farmaceutyczny z zamiłowaniem do fitoterapii. Wieloletnia praca pozwoliła jej na zdobycie bogatej wiedzy merytorycznej i praktycznej. Prywatnie pasjonatka trekkingu i turystyki aktywnej. Obecnie jest specjalistą ds. medycznych w firmie farmaceutycznej.
